Σήμερα, τα δεδομένα έχουν αλλάξει: η ορμονοθεραπεία παραμένει η βάση, αλλά συνήθως δεν αρκεί μόνη της. Η σύγχρονη προσέγγιση προσθέτει από την αρχή μία ή περισσότερες θεραπείες, μια στρατηγική που ονομάζεται ενίσχυση της θεραπείας και έχει δείξει ότι παρατείνει την επιβίωση. Στο άρθρο αυτό εξηγούμε με απλά λόγια τι αλλάζει και γιατί οι ασθενείς συχνά λαμβάνουν κάτι παραπάνω από την ορμονοθεραπεία.
Τι σημαίνει μεταστατικός καρκίνος προστάτη
Μεταστατικός σημαίνει ότι ο καρκίνος έχει εξαπλωθεί πέρα από τον προστάτη. Στον καρκίνο του προστάτη, οι μεταστάσεις εντοπίζονται συχνότερα στα οστά, αλλά και στους λεμφαδένες ή, σπανιότερα, σε άλλα όργανα.
Πρόκειται για προχωρημένο στάδιο, παραμένει όμως αντιμετωπίσιμο: στόχοι είναι ο έλεγχος της νόσου, η παράταση της επιβίωσης και η διατήρηση της ποιότητας ζωής. Ένα σημαντικό στοιχείο είναι αν η νόσος ανταποκρίνεται ακόμη στον ορμονικό αποκλεισμό (ορμονοευαίσθητη νόσος) ή αν έχει γίνει ανθεκτική σε αυτόν, κάτι που καθορίζει και τις θεραπευτικές επιλογές.
Γιατί η ορμονοθεραπεία δεν αρκεί πλέον μόνη της
Η ανάπτυξη του καρκίνου του προστάτη τροφοδοτείται κυρίως από τις ανδρικές ορμόνες (ανδρογόνα, όπως η τεστοστερόνη). Η ορμονοθεραπεία (στέρηση ανδρογόνων, ADT) καταστέλλει αυτές τις ορμόνες και παραμένει ο ακρογωνιαίος λίθος της αντιμετώπισης.
Με τον χρόνο, όμως, ο καρκίνος προσαρμόζεται και μπορεί να γίνει ανθεκτικός στον ορμονικό αποκλεισμό. Οι σύγχρονες μελέτες έδειξαν ότι η προσθήκη επιπλέον θεραπειών από την αρχή, και όχι αργότερα, καθυστερεί αυτή την εξέλιξη και βελτιώνει την επιβίωση. Αυτή είναι η λογική της ενίσχυσης της θεραπείας: ο συνδυασμός της ορμονοθεραπείας με επιπλέον παράγοντες ήδη από την έναρξη.
Οι σύγχρονες επιλογές στη μεταστατική ορμονοευαίσθητη νόσο
Η ορμονοθεραπεία (ADT) παραμένει η βάση. Σε αυτήν προστίθεται, ανάλογα με την περίπτωση, ένας ή περισσότεροι από τους παρακάτω παράγοντες.
Νεότεροι ορμονικοί παράγοντες
Πρόκειται για φάρμακα νεότερης γενιάς που αναστέλλουν το μονοπάτι των ανδρογόνων πληρέστερα από την κλασική ορμονοθεραπεία (γνωστά και ως αναστολείς του σηματοδοτικού μονοπατιού του υποδοχέα ανδρογόνων). Ο συνδυασμός ορμονοθεραπείας με έναν τέτοιο παράγοντα αποτελεί σήμερα καθιερωμένη επιλογή στη μεταστατική ορμονοευαίσθητη νόσο.
Χημειοθεραπεία
Η προσθήκη χημειοθεραπείας (docetaxel) στην ορμονοθεραπεία αποτελεί άλλη μία τεκμηριωμένη επιλογή, ιδίως σε ασθενείς με μεγαλύτερο φορτίο νόσου που είναι σε καλή γενική κατάσταση.
Τριπλός συνδυασμός
Ο συνδυασμός και των τριών (ορμονοθεραπεία, νεότερος ορμονικός παράγοντας και χημειοθεραπεία) έχει δείξει σε μεγάλες κλινικές μελέτες ότι βελτιώνει την επιβίωση σε σχέση με τον συνδυασμό ορμονοθεραπείας και χημειοθεραπείας, κυρίως σε ασθενείς με εξαρχής μεταστατική νόσο και μεγάλο φορτίο. Επειδή προσθέτει και περισσότερες ανεπιθύμητες ενέργειες, προορίζεται για επιλεγμένους ασθενείς σε καλή κατάσταση.
Πώς επιλέγεται η κατάλληλη προσέγγιση
Δεν υπάρχει μία θεραπεία που να ταιριάζει σε όλους. Η επιλογή εξατομικεύεται με βάση:
- το φορτίο της νόσου (μεγάλο ή μικρό),
- αν η νόσος ήταν μεταστατική εξαρχής ή εξελίχθηκε αργότερα,
- τη γενική κατάσταση και τις συνυπάρχουσες παθήσεις του ασθενούς,
- το προφίλ ανεπιθύμητων ενεργειών κάθε επιλογής και τις προτεραιότητες του ασθενούς.
Γενικά, ο τριπλός συνδυασμός εξετάζεται συχνότερα σε ασθενείς με μεγάλο φορτίο και εξαρχής μεταστατική νόσο, ενώ ο συνδυασμός ορμονοθεραπείας με νεότερο ορμονικό παράγοντα είναι συχνά επαρκής σε μικρότερο φορτίο νόσου. Η τελική απόφαση λαμβάνεται από τον Παθολόγο-Ογκολόγο, στο πλαίσιο ενός εξατομικευμένου σχεδίου θεραπείας.
Όταν η νόσος γίνεται ανθεκτική στον ορμονικό αποκλεισμό
Σε ορισμένους ασθενείς, με τον χρόνο, η νόσος εξελίσσεται παρά την καταστολή των ορμονών. Η κατάσταση αυτή ονομάζεται ανθεκτικός στον ευνουχισμό καρκίνος προστάτη και διαθέτει σήμερα αρκετές θεραπευτικές επιλογές:
- άλλοι ορμονικοί παράγοντες νεότερης γενιάς,
- χημειοθεραπεία (docetaxel ή cabazitaxel),
- ραδιοϊσοτοπική (ραδιοφαρμακευτική) θεραπεία που στοχεύει τις μεταστάσεις,
- και, για επιλεγμένους ασθενείς με συγκεκριμένες μεταλλάξεις (BRCA και ευρύτερα HRR), στοχεύουσα θεραπεία με αναστολείς PARP.
Εδώ γίνεται φανερή η σημασία του μοριακού ελέγχου του όγκου: ο εντοπισμός μεταλλάξεων BRCA ή HRR μπορεί να ανοίξει την επιλογή μιας στοχευμένης θεραπείας. Η ένδειξη και ο χρόνος του ελέγχου καθορίζονται από τον θεράποντα ιατρό.
Παρακολούθηση κατά τη διάρκεια της θεραπείας
Η πορεία παρακολουθείται με μετρήσεις του PSA, απεικονιστικές εξετάσεις και κλινική εκτίμηση σε τακτά διαστήματα, ώστε να αξιολογείται η ανταπόκριση και να αναγνωρίζονται έγκαιρα οι ανεπιθύμητες ενέργειες. Κάθε νέο ή επιδεινούμενο σύμπτωμα καλό είναι να αναφέρεται στην ογκολογική ομάδα. Περισσότερα για τη διαχείριση των συμπτωμάτων και τις διαδικασίες παρακολούθησης.
Ο ρόλος του Παθολόγου-Ογκολόγου
Η σύγχρονη αντιμετώπιση του μεταστατικού καρκίνου του προστάτη περιλαμβάνει πολλές επιλογές και μια λογική διαδοχής θεραπειών στον χρόνο. Ο Παθολόγος-Ογκολόγος επιλέγει την αρχική προσέγγιση, ισορροπώντας το όφελος με τις ανεπιθύμητες ενέργειες, παρακολουθεί την ανταπόκριση και προσαρμόζει τη θεραπεία όποτε χρειάζεται, πάντα εξατομικευμένα για κάθε ασθενή.
Συχνές Ερωτήσεις
Γιατί μου προτείνουν κάτι παραπάνω από ορμονοθεραπεία;
Γιατί οι σύγχρονες μελέτες έδειξαν ότι η προσθήκη επιπλέον θεραπείας από την αρχή (νεότερος ορμονικός παράγοντας ή/και χημειοθεραπεία) παρατείνει την επιβίωση σε σχέση με την ορμονοθεραπεία μόνη της. Γι’ αυτό και η ενίσχυση της θεραπείας αποτελεί σήμερα την καθιερωμένη προσέγγιση για πολλούς ασθενείς.
Είναι το ίδιο η ορμονοθεραπεία με τη χημειοθεραπεία;
Όχι. Η ορμονοθεραπεία καταστέλλει τις ανδρικές ορμόνες που τροφοδοτούν τον καρκίνο, ενώ η χημειοθεραπεία δρα καταστρέφοντας τα καρκινικά κύτταρα που πολλαπλασιάζονται. Στη μεταστατική νόσο συχνά συνδυάζονται.
Θεραπεύεται πλήρως ο μεταστατικός καρκίνος προστάτη;
Στις περισσότερες περιπτώσεις ο μεταστατικός καρκίνος του προστάτη δεν θεραπεύεται πλήρως, μπορεί όμως να ελεγχθεί για μεγάλο χρονικό διάστημα με τις σύγχρονες θεραπείες, διατηρώντας καλή ποιότητα ζωής. Τα αποτελέσματα διαφέρουν από ασθενή σε ασθενή.
Χρειάζομαι οπωσδήποτε χημειοθεραπεία;
Όχι απαραίτητα. Η χημειοθεραπεία είναι μία από τις επιλογές, δεν την χρειάζονται όμως όλοι οι ασθενείς. Η ανάγκη της εξαρτάται από το φορτίο της νόσου, τη γενική σας κατάσταση και τη συνολική στρατηγική που θα επιλέξει ο ογκολόγος.
Τι σημαίνει ανθεκτικός στον ευνουχισμό καρκίνος;
Σημαίνει ότι η νόσος εξελίσσεται παρά την καταστολή των ανδρικών ορμονών. Δεν σημαίνει ότι εξαντλήθηκαν οι επιλογές: υπάρχουν αρκετές αποτελεσματικές θεραπείες για αυτό το στάδιο.
Πόσο διαρκεί η θεραπεία;
Η ορμονοθεραπεία συνήθως συνεχίζεται μακροχρόνια, ενώ οι υπόλοιποι παράγοντες χορηγούνται για διαφορετικά διαστήματα ανάλογα με το σχήμα και την ανταπόκριση. Το πλάνο καθορίζεται και προσαρμόζεται από τον θεράποντα ιατρό.
Σχετικά με τον Δρ. Μαρίνο Τσιατά
Ο Δρ. Μαρίνος Τσιατάς είναι Παθολόγος-Ογκολόγος με διεθνή εμπειρία στην ανοσολογία και την ανοσοθεραπεία του καρκίνου, και ιδιαίτερη ενασχόληση με τους ουρογεννητικούς όγκους, όπως ο καρκίνος του προστάτη. Στην Athens Cancer Clinic εστιάζει στην εξατομικευμένη συστηματική θεραπεία, αξιοποιώντας τις σύγχρονες θεραπευτικές επιλογές για κάθε ασθενή. Μπορείτε να δείτε αναλυτικά το βιογραφικό του.
Αν έχετε διαγνωστεί με μεταστατικό καρκίνο του προστάτη και θέλετε να συζητήσετε τις θεραπευτικές σας επιλογές ή μια δεύτερη γνώμη, μπορείτε να επικοινωνήσετε με την κλινική.
Πηγές
- Parker C, et al. Prostate cancer: ESMO Clinical Practice Guidelines for diagnosis, treatment and follow-up. Ann Oncol. 2020;31(9):1119-1134.
- Fizazi K, et al. Abiraterone plus prednisone added to androgen deprivation therapy and docetaxel in de novo metastatic castration-sensitive prostate cancer (PEACE-1). Lancet. 2022;399(10336):1695-1707.
- Smith MR, et al. Darolutamide and survival in metastatic, hormone-sensitive prostate cancer (ARASENS). N Engl J Med. 2022;386(12):1132-1142.
Σημείωση: Το παρόν άρθρο έχει αποκλειστικά ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν αποτελεί ιατρική γνωμάτευση, διάγνωση ή υποκατάστατο της συμβουλής του θεράποντος ιατρού. Για οποιαδήποτε απόφαση σχετικά με τη διάγνωση, τη θεραπεία ή τη φαρμακευτική αγωγή, απευθυνθείτε στον ιατρό σας.
